Mục lục Tạp chí Khí tượng Thủy văn Tháng 3 năm 2019

Đăng ngày: 19-04-2019 File đính kèm
Số 699* Tháng 3 năm 2019

TT

Tên bài và tác giả

Số trang

1

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG THAM SỐ HÓA ĐỐI LƯU TRONG DỰ BÁO ĐỢT MƯA LỚN THÁNG 7 NĂM 2015 TRÊN KHU VỰC BẮC BỘ BẰNG MÔ HÌNH PHÂN GIẢI CAO

Dư Đức Tiến1, Hoàng Đức Cường1, Mai Khánh Hưng1, Hoàng Phúc Lâm1

1Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia

Tóm tắt: Bài báo trình bày thử nghiệm dự báo đợt mưa lớn kỉ lục trên khu vực Bắc Bộ tháng 7 năm 2015 bằng mô hình WRF-ARW với điều kiện biên từ mô hình toàn cầu GFS (Mỹ). Việc hạ quy mô thực hiện thông qua thiết lập hai lưới tính 15 km và 5 km cho mô hình WRF-ARW và dự báo đến hạn 72h. Hai lớp thử nghiệm đã được thực hiện gồm có sử dụng (CPS) và không sử dụng tham số hóa đối lưu (noCPS) trên lưới tính phân giải cao 5 km. Ứng với mỗi dự báo, 32 trường hợp gồm các cấu hình khác nhau được thiết lập để loại trừ trường hợp kết quả phụ thuộc vào một cấu hình vật lý cụ thể của mô hình WRF-ARW. Các kết quả đánh giá cho thấy ở hạn dự báo 24h tại các ngưỡng mưa lớn (50mm/24h và 100mm/24h) việc sử dụng các sơ đồ tham số hóa (CPS) cho kết quả tốt hơn so với việc không sử dụng tham số hóa đối lưu (noCPS) trên lưới tính phân giải cao 5km. Tuy nhiên ở các hạn 48h và 72h, khi không sử dụng tham số hóa đối lưu hay quá trình đối lưu được giải một cách tường mình trong mô hình (explicit) cho phép tăng được kĩ năng dự báo hơn khi thử nghiệm dự báo mưa lớn cho đợt mưa lớn trên khu vực Bắc Bộ.

Từ khóa: Dự báo mưa lớn Bắc Bộ, mô hình WRF-ARW, tham số hóa vật lý đối lưu.

1

2

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ DỰ TÍNH KHẢ NĂNG XÂM NHẬP MẶN CHO KHU VỰC VEN BIỂN TỈNH THÁI BÌNH

Đỗ Đức Thắng1, Trần Hồng Thái2, Võ Văn Hòa1

1Đài Khí tượng Thủy văn khu vực đồng bằng Bắc Bộ

2Tổng cục Khí tượng Thủy văn

Tóm tắt: Bài báo này trình bày kết quả đánh giá hiện trạng xâm nhập mặn cho khu vực ven biển tỉnh Thái Bình dựa trên bộ số liệu quan trắc độ mặn từ 2000 đến 2017. Kết quả đánh giá cho thấy xâm nhập mặn có thể xâm nhập sâu vào trong nội đồng từ 20 - 25 km, độ mặn cao nhất đo được tại các trạm vùng cửa sông dao động từ 21 - 27‰, độ mặn cao nhất đo được tại trạm Ba Lạt (sông Hồng) lên tới 31,8‰; các năm từ 2003 - 2012 là giai đoạn có độ mặn lớn và xâm nhập sâu vào trong đất liền, trong giai đoạn này độ mặn cao nhất đo được tại điểm đo Dương Liễu trên sông Hồng (cách biển 25 km) lên tới 16,8‰. Quá trình mô phỏng và dự báo xâm nhập mặn dựa trên các đường ranh giới xâm nhập mặn 1‰ và 4‰ tại tỉnh Thái Bình đã cho thấy trong tương lai dưới ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, tình trạng xâm nhập mặn trên địa bàn các huyện ven biển ngày càng trở nên nghiêm trọng.

Từ khóa: Xâm nhập mặn, vùng ven biển, Tỉnh Thái Bình

9

3

NGHIÊN CỨU TÍNH TOÁN LAN TRUYỀN MẶN TRÊN SÔNG SÀI GÒN BẰNG PHƯƠNG PHÁP SỐ

Trần Thị Kim1 , Bùi Hồng Sơn2 , Nguyễn Thị Bảy3 , Phùng Thị Mỹ Diễm1 , Nguyễn Kỳ Phùng4

1Đại học Tài nguyên và Môi trường Tp.HCM

2Sở Tài nguyên và Môi trườngTp.HCM

3Đại học Bách Khoa - ĐHQG Tp.HCM

4Sở Khoa học Công nghệ Tp.HCM

Tóm tắt: Trong những năm gần đây, nguồn nước trên sông Sài Gòn độ mặn ngày càng tăng cao và chưa có xu hướng giảm. Tình trạng thiếu nước, xâm nhập mặn trong mùa khô diễn ra ngày càng gay gắt, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống cấp nước cho TP.HCM. Mặc dù đã chủ động thực hiện nhiều biện pháp nhưng các công ty cấp nước vẫn gặp nhiều khó khăn và các nhà máy phải ngưng lấy nước thô trong nhiều thời điểm do độ mặn vượt quy chuẩn cho phép, chi phí vận hành sản xuất nước sạch gia tăng. Theo kết quả khảo sát của Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam, tháng 4/2016, tại trạm bơm nước thô Hòa Phú (năm̀ trên sông Sài Gòn thuôc̣ huyện Củ Chi) cho thấy từ cuối tháng 1-2016 đến nay, độ mặn thường xuyên trên ngưỡng 150 mg/lít. Nghiên cứu này tập trung vào tính toán và mô phỏng lan truyền mặn một chiều bằng phương pháp số cho hệ thống sông Sài Gòn nhằm hỗ trợ các nhà quản lý đánh giá tác động của xâm nhập mặn đến nông nghiệp và cấp nước.

Từ khóa: Xâm nhập mặn, sông Sài Gòn, phương pháp số, mô hình toán.

17

4

NGHIÊN CỨU PHƯƠNG PHÁP DỰ BÁO VÀ CẢNH BÁO HẠN KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN ÁP DỤNG CHO KHU VỰC TỈNH ĐĂK LĂK, TÂY NGUYÊN

Nguyễn Ngọc Hoa1 , Ngô Lê An2 , Đoàn Quang Trí3 , Trần Thọ Đạt4 , Đặng Thanh Mai3 , Đinh Đức Trường4

1Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia

2Trường Đại học Thủy lợi

3Tổng cục Khí tượng Thủy văn

4Trường Đại học Kinh tế quốc dân

Tóm tắt: Hạn hán thường xuyên xảy ra gây ảnh hưởng lớn trên diện rộng và gây thiệt hại lớn về người và của. Khu vực Đăk Lăk, Tây Nguyên đã và đang diễn ra những đợt hạn hán thiếu nước nghiêm trọng trong mùa khô. Bởi vậy cần có những phương án dự báo cảnh báo hạn sớm giúp khu vực có những giải pháp ứng phó là điều hết sức cần thiết. Nghiên cứu đã ứng dụng số liệu từ mô hình khí tượng toàn cầu IFS và mô hình thủy văn SWAT nhằm xây dựng phương án dự báo hạn cho khu vực, kết hợp cùng chỉ số hạn EDI để đưa ra bản đồ cảnh báo hạn. Kết quả cho thấy với mô hình khí tượng IFS, lượng mưa và nhiệt độ đã được hiệu chỉnh sai số giúp kết quả mô phỏng tốt hơn khi làm đầu vào cho mô hình thủy văn; lưu lượng dòng chảy được mô phỏng tốt với chỉ số NSE, R2 , PBIAS đánh giá đều ở mức đạt trong quá trình hiệu chỉnh và kiểm định mô hình. Bộ thông số cho mô hình đã tìm được, năm 2018 được đưa vào dự báo thử nghiệm để đánh giá hạn cũng như sự thiếu hụt dòng chảy với thời gian dự kiến là 10 ngày. Phương pháp và kết quả nghiên cứu sẽ góp phần hỗ trợ cho công tác phòng chống thiên tai cho khu vực tỉnh Đăk Lăk và mở rộng cho các vùng khác của Việt Nam.

Từ khóa: Dự báo hạn, chỉ số hạn khí tượng, IFS, SWAT, Đăk Lăk.

30

5

VAI TRÒ CỦA SAI SỐ MÔ HÌNH TRONG BÀI TOÁN ĐỒNG HÓA SỐ LIỆU DỰA TRÊN PHƯƠNG PHÁP BIẾN PHÂN: THỬ NGHIỆM VỚI MÔ HÌNH PHÂN GIẢI CAO WRF-ARW VÀ DỰ BÁO MƯA LỚN TRONG TRÊN KHU VỰC BẮC BỘ

Dư Đức Tiến1 , Hoàng Đức Cường1 , Mai Khánh Hưng1 , Hoàng Phúc Lâm1

1Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia

Tóm tắt: Trong bài toán đồng hóa số liệu dựa trên phương pháp biến phân, sai số mô hình đóng vài trò quyết định đến việc lan truyền một cách hiệu quả các thông tin quan trắc khi được bổ sung vào mô hình theo chiều ngang, thẳng đứng và giữa các biến mô hình với nhau. Bài báo sẽ trình bày một số khảo sát khác nhau liên quan đến những lựa chọn thiết lập ma trận sai số của mô hình WRFARW thử nghiệm trong dự báo mưa lớn trên khu vực Bắc Bộ với sơ đồ đồng hóa biến phân WRFDA. Các thử nghiệm gồm: i) sử dụng sai số cho trước của NCEP và ii) sai số tính toán dựa trên kết quả dự báo của mô hình WRF-ARW cho riêng khu vực Việt Nam. Hai phương pháp tính sai số mô hình gồm sử dụng dự báo ngắn hạn của NMC và dự báo tổ hợp từ chính mô hình WRF-ARW cho khu vực Việt Nam. Một số thử nghiệm ban đầu với trường hợp mưa lớn điển hình trên khu vực Bắc Bộ cho thấy độ nhậy của kĩ năng dự báo mưa (đánh giá thông qua chỉ số ETS trên trạm quan trắc) phụ thuộc vào việc lựa chọn thiết lập ma trận sai số trường nền B và việc tính toán ma trận B từ dự báo riêng cho khu vực Việt Nam là cần thiết.

Từ khóa: Mô hình WRF-ARW, đồng hóa số liệu, sai số dự báo, sơ đồ biến phân, ma trận hiệp biến sai.

42

6

ĐẶC ĐIỂM VÀ XU THẾ BIẾN ĐỔI HẠN KHÍ TƯỢNG Ở TÂY NGUYÊN

Vũ Anh Tuân1 , Vũ Thanh Hằng2 , Trịnh Hoàng Dương3

1Đài Khí tượng Thủy Văn khu vực Tây Nguyên

2Trường Đại học Khoa học Tựnhiên Hà Nội

3Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu

Tóm tắt: Nghiên cứu này đánh giá đặc điểm và xu thế biến đổi của hạn hán tại 13 trạm khí tượng ở Tây Nguyên. Chỉ số SPI và chỉ số hạn nghiêm trọng Palmer được sử dụng để xác định tình trạng hạn hán. Kết quả cho thấy, ở phía Bắc Tây Nguyên có TGH hạn hán cao hơn ở phía Nam, và xác định được 8 đợt hạn khí tượng nghiêm trọng trong thời kỳ 1979-2016. Tần suất hạn theo tháng phổ biến khoảng 12% đến 20%. Xu thế tăng tuyến tính của TGH tại một số trạm như Đắk Nông, Ayunpa, Pleicu và Đắk Tô khoảng 1,5- 2,0 tháng/39 năm, các trạm còn lại có xu thế TGH giảm khoảng 0,5-1,5 tháng/39 năm. Nhìn chung, TGH trung bình trong các năm El Nino cao hơn so với năm Non ENSO và năm La Nina khoảng từ 0,8 đến 3 tháng, ngoại trừ tỉnh Lâm Đồng.

Từ khóa: Hạn hán, thời gian hạn hán (TGH), chỉ số chuẩn hóa lượng mưa (SPI), chỉ số hạn hán nghiêm trọng Palmer (PDSI)

50

7

NGHIÊN CỨU TÍNH TOÁN PHÂN VÙNG HẠN - MẶN VÙNG ĐỒNG BẰNG VEN BIỂN SÔNG MÃ TRONG ĐIỀU KIỆN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Lê Thị Thường1

1Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội

Tóm tắt: Vùng đồng bằng ven biển sông Mã chịu ảnh hưởng nặng nề của hạn hán, xâm nhập mặn, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay, mức độ ảnh hưởng càng nghiêm trọng hơn. Hạn hán và xâm nhập mặn thường có quan hệ đồng thời nhưng ảnh hưởng của nó được thể hiện khác nhau ở những tiểu vùng khác nhau trong cùng một khu vực nghiên cứu. Chính vì vậy, để giảm thiểu đến mức tối đa những tác hại do hạn - mặn gây ra cần phân vùng hạn - mặn thành các tiểu vùng làm cơ sở đề xuất các giải pháp sử dụng nước phù hợp. Bài báo sử dụng bộ mô hình Mike (Mike Nam và Mike 11) để tính toán dòng chảy đến hồ chứa từ mưa theo biến đổi khí hậu và mô phỏng thủy lực mạng sông khu vực nghiên cứu xét trong mối quan hệ hạn - mặn. Nghiên cứu đã chỉ ra được 03 tiểu vùng hạn - mặn tương ứng với nồng độ mặn khác nhau. Kết quả này có ý nghĩa trong việc giúp nhà quản lý cũng như người dân chủ động trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi sao cho phù hợp nhất.

Từ khóa: Hạn - mặn, vùng đồng bằng ven biển sông Mã, biến đổi khí hậu.

59

8

THÔNG ĐIỆP CỦA NGÀI TỔNG THƯ KÝ TỔ CHỨC KHÍ TƯỢNG THẾ GIỚI

Ngày Khí tượng Thế giới năm 2019 xin được dành cho chủ đề “Mặt trời, Trái đất và Thời tiết”.

68

9

TÓM TẮT TÌNH HÌNH KHÍ TƯỢNG NÔNG NGHIỆP, THỦY VĂN THÁNG 2 NĂM 2019

Tình hình nhiệt độ trong tháng 02/2019 trên cả nước phổ biến cao hơn so nhiều với TBNN cùng thời kỳ. Tình hình mưa trong tháng 02/2019 có sự phân bố không đều trên phạm vi toàn quốc: tại khu vực Đông Bắc, Việt Bắc, Thanh Hóa và bắc Nghệ An cao hơn so với TBNN cùng thời kỳ từ từ 40-90%, có nơi trên 120%. Các khu vực khác phổ biến phổ biến thấp hơn so với TBNN từ 30-90%, trong đó khu vực từ Quảng Trị đến Bình Thuận, Tây Nguyên và Nam Bộ ít mưa với lượng mưa chủ yếu dưới 10mm.

69

Tin tiêu điểm
  • Ninh Thuận: Lốc xoáy khiến 110 nhà bị tốc mái, sập

    Mưa dông đầu mùa kèm theo lốc xoáy xảy ra trên địa bàn huyện Bác Ái (Ninh thuận) đã làm 110 nhà bị tốc mái, sập.
  • Thiệt hại hàng chục tỉ đồng do hạn hán tại Gia Lai

    Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai, từ 11/3 đến 27/5, toàn tỉnh có gần 3.000 ha cây trồng bị thiệt hại do hạn hán; trong đó, 1.200 ha bị thiệt hại trên 70%, 1.600 ha thiệt hại từ 30-70% và 170 ha thiệt hại dưới 30%.
  • Vỡ đập thủy lợi, di dời khẩn cấp 17 hộ dân

    Chi cục đê điều và phòng, chống lụt bão tỉnh Phú Thọ cho biết, khoảng 7 giờ sáng 28-5, đập thủy lợi Đầm Thìn, xã Cấp Dân, huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ, bị vỡ khiến nhiều hộ dân phải sơ tán khẩn cấp, hàng chục ha hoa màu của người dân bị nhấn chìm.
  • ĐBSCL sụp lún, sạt lở khắp nơi

    Mùa khô hạn năm nay diễn ra vô cùng gay gắt khiến tình trạng sụp lún xảy ra nhiều nơi ở 2 tỉnh ven biển ĐBSCL là Cà Mau và Kiên Giang. Trong lúc các ngành chức năng vất vả ứng phó và khắc phục hậu quả sụp lún thì dự báo nạn sạt lở, sụp lún có nguy cơ lan rộng khi mùa mưa bão sắp đến.
  • Tổng cục Khí tượng Thủy văn tôn vinh những điển hình tiên tiến...

    Sáng ngày 28/5/2020, tại Hà Nội, Tổng cục Khí tượng Thủy văn đã tổ chức Hội nghị điển hình tiến tiến lần thứ IV giai đoạn 2020 - 2025. Hội nghị nhằm đánh giá kết quả và hiệu quả của phong trào thi đua trong toàn Tổng cục KTTV. Tổng kết kế hoạch số 08/KH-BTNMT ngày 08 tháng 12 năm 2016 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về kế hoạch xây dựng và nhân rộng điển hình tiên tiến giai đoạn 2016-2020. Đồng thời, chỉ ra những tồn tại, hạn chế cần khắc phục; đề ra phương hướng, nhiệm vụ, biện pháp chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhằm đẩy mạnh phong trào thi đua và công tác khen thưởng trong những năm tới.
  • Ninh Thuận: Tăng cường cảnh giác với thiên tai lốc xoáy

    Lốc là luồng gió xoáy có sức gió mạnh tương đương với sức gió của bão nhưng được hình thành và tan trong thời gian ngắn, phạm vi hoạt động hẹp từ vài km2 đến vài chục km2.
  • Tổng cục Khí tượng Thủy văn tăng cường hợp tác với Hội chữ...

    Chiều ngày 27/5/2020, tại Hà Nội, Tổng cục Khí tượng Thủy văn đã có buổi gặp gỡ và làm việc với Đoàn cán bộ của Hội chữ thập đỏ Việt Nam nhằm trao đổi về một số định hướng hợp tác, phát triển trong thời gian tới của hai đơn vị.
  • Hà Nội: Triển khai đồng bộ nhiều giải pháp phòng, chống thiên...

    Chiều 26/5, tại buổi giao ban báo chí, Thành uỷ Hà Nội phối hợp cùng Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn đã có những nhận định về tình hình thời tiết cũng như công tác phòng chống thiên tai trên địa bàn thành phố trong năm 2020.
Tin mới nhất
  • Thời tiết ngày 28/5/2020, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa to

    (KTTV) - Theo Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia, ngày 28/5, do ảnh hưởng của rãnh áp thấp hiện có trục ở khoảng 19-22 độ Vĩ Bắc kết hợp với hội tụ gió trên mực 1.500m nên Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có mưa vừa, mưa to; riêng vùng núi và trung du Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to.
  • Mưa to, dông lốc làm hư hại nhà cửa và hoa màu tại Lào Cai

    Ngày 27/5, thông tin từ các địa phương ở Lào Cai cho biết, mưa to và dông, lốc vào đêm 26/5 đã gây thiệt hại về nhà cửa và hoa màu của người dân ở một số huyện trong tỉnh.
  • Mưa dông tại thượng nguồn giải hạn cho Ninh Thuận

    Trong những ngày qua, nắng nóng ở tỉnh Ninh Thuận bước đầu đã dịu lắng phần nào do trên khu vực thượng nguồn ở các huyện Ninh Sơn và Bác Ái đã xuất hiện mưa dông, giúp giảm bớt nguy cơ cháy rừng; đồng thời tạo thêm nguồn nước cho các sông, suối cấp cho các hệ thống nhà máy nước để phục vụ nhân dân.
  • Huyện Quốc Oai: 182 nhà dân bị hư hỏng do dông lốc, mưa đá

    Ngày 27/5, UBND huyện Quốc Oai đã có thống kê sơ bộ về thiệt hại do trận dông kèm mưa đá xảy ra trên địa bàn vào tối và đêm 25/5.
  • Nước biển dâng do bão nguy hiểm như thế nào?

    Nhằm đưa đến độc giả những thông tin chính xác, chi tiết, cụ thể về hiện tượng nước biển dâng do bão, Tạp chí Khí tượng Thủy văn đã có buổi phỏng vấn TS Nguyễn Xuân Hiển, Phó Viện trưởng, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và BĐKH về vấn đề này.
  • Thời tiết ngày 27/5/2020, mưa rào và dông diện rộng tại Bắc Bộ...

    (KTTV) - Theo Trung tâm Dự báo KTTV quốc gia, ngày 27/5 do ảnh hưởng của rãnh áp thấp có trục ở khoảng 20-23 độ Vĩ Bắc với hội tụ gió trên mực 1.500m nên Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có mưa rào và dông diện rộng. Riêng vùng núi và trung du Bắc Bộ có mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to.
  • Đại hội Chi bộ Vụ Kế hoạch Tài chính nhiệm kỳ 2020-2022

    Sáng ngày 26/5/2020, tại Hà Nội chi bộ cơ sở Vụ Kế hoạch Tài chính đã tổ chức Đại hội nhiệm kỳ 2020-2022. Đồng chí Lê Hồng Phong, Ủy viên Ban chấp hành Đảng bộ, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Khí tượng Thủy văn tới dự và chỉ đạo Đại hội.
  • Tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn phục...

    Để phục vụ phục vụ nhu cầu về thông tin khí tượng thủy văn (KTTV) cho các ngành của TP Hà Nội và 6 tỉnh đồng bằng Bắc Bộ trong phòng chống thiên tai, phát triển kinh tế - xã hội, Đài KTTV khu vực đồng bằng Bắc Bộ đã chủ động trong việc dự báo điểm, tăng cường năng lực cảnh báo KTTV ở những khu vực trên.